Phải - Trái - Đúng - Sai

🚀 The Book in 3 Sentences

Summary

3 cách tiếp cận CÔNG LÝ:

• Công lý được đặt ra với mục đích tối ưu phúc lợi của một tập thể người, tức là đem lại hạnh phúc lớn nhất cho tập thể ấy.
• Công lý tôn trọng quyền tự do lựa chọn. Tự do của chúng ta chỉ bị giới hạn nếu nó cướp đi sự tự do của người khác.
• Công lý liên quan đến đạo đức, các đức tính và lý luận về lợi ích chung. Vì thế mới xuất hiện những khái niệm như: lòng yêu nước, sự tự hào dân tộc, chủ nghĩa gia đình,..

• Thế nào là Phải / Trái, thế nào là Đúng/ Sai? Câu hỏi nghe có vẻ đơn giản, nhưng đặt trong nhiều tính huống lại vô cùng phức tạp. Tại sao có nhiều chuyện người này cho là đúng, người khác lại cho là sai? Hoặc tại sao việc này hợp pháp ở nước Mỹ, nhưng lại bị cấm ở Việt Nam?
• Cuốn sách đưa ra 3 cách tiếp cận Công lý phổ biến. Thông qua các ví dụ đã xảy ra trong thực tế, tác giả cho người đọc góc nhìn đa chiều, để có thể tự mình nhận định và LỰA CHỌN cho mình biết cái gì là đúng, cái gì là sai.

🎨 Impressions

How I Discovered It

Who Should Read It?

☘️ How the Book Changed Me

How my life / behaviour / thoughts / ideas have changed as a result of reading the book.

🗝️ Keywords

✍️ My Top 3 Quotes

📒 Summary + Notes

Author: Michael Sandel

Một trong 3 thứ người trẻ cần trau đồi để trưởng thành. Tìm mình trong thế giới hậu tuổi thơ

• Công Lý là gì?
• Làm sao để đưa ra quyết định 1 cách công bằng và có đạo đức?

1. Làm việc đúng

Notes

Công lý - Đạo đức và Pháp luật!

Các tình huống

Siêu bão Charley và luật chống giá cắt cổ.

• Tình huống: siêu bão ở Mỹ, các hàng hóa sau bão, dịch vụ sửa nhà tăng tiền chóng mặt → dân chúng tốn rất nhiều tiền để sửa chữa nhà. Sau đó chính phủ đưa ra tranh luận xem có nên đưa luật: Chống giá cắt cổ hay không?

• Phe bác bỏ:

  • TT thúc đẩy phúc lợi toàn xã hội bằng cách tạo ra động cơ để mn làm việc chăm chỉ, tạo ra hàng hóa
  • TT tôn trọng tự do cá nhân, k áp đặt 1 mức giá nhất định, mn tự do lựa chọn giá trị trao đổi, giá cả thể hiện qua quy luật cung cầu. Chính phủ k được áp đặt.

• Phe ủng hộ:

  • Lợi ích của toàn xã hội k đáp ứng bởi mức giá quá cao trong gđ khó khăn. Cần phải xét tới nỗi đau đớn và bất hạnh của nhóm người nghèo.
  • Trong 1 số điều kiện nhất định, thị trường tự do không thực sự tự do: Vì người ta mua hàng là cưỡng ép phải mua (do nhu cầu cơ bản). hơi giống tống tiền.

Tranh luận dựa trên: Tối đa hóa phúc lợi, Tôn trọng tự do và Đề cao đạo đức.

Pháp luật có nên thúc đẩy đạo đức công dân? Hay cần giữ vai trò trung lập giữa các quan niệm đạo đức đối nghịch, để công dân tự do lựa chọn lối sống?

Câu hỏi này chia triết học chính trị ra làm 2 trường phái: Cổ điển và Hiện đại.

• Cổ điển:
  • Aristotle cho rằng: Công lý là cho người ta có cái đáng được hưởng. Ng ta đáng được hưởng cái gì, phải xđ dựa vào đạo đức, tìm ra cái xứng đáng được tán dương. → Pháp luật không thể trung lập.
  • Tuy nhiên, Con người ta xứng đáng với điều gì, và lý do tại sao?
• Hiện đại:
  • Immanuel Kant cho rằng: Các nguyên tắc công lý không nên dựa trên bất kỳ quan điểm nào về đạo đức, lối sống. Thay vào đó, xã hội công bằng tôn trọng quyền tự do lựa chọn quan điểm sống của bất cứ công dân nào.
  • Tuy nhiên, Niềm tin rằng Công lý liên quan đến đạo đức đã ăn sâu.

Nhưng CÔNG LÝ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐẠO ĐỨC?

Chiến tranh và Huân chương Tử Tâm

• Tình huống: Mỹ xem xét có nên trao huân chương tử tâm cho những binh sĩ nào? Họ qđ là: Chỉ trao cho binh sĩ bị chấn thương. Cự binh bị rối loạn tâm thần/ chấn thương tâm lý thì không được. Lý do là vì:

  • Rối loạn stress hậu sang chấn k phải do hành động cố ý từ phía quân địch.
  • Triệu chứng khó chuẩn đoán 1 cách khách quan.

• Phe phản đối:

  • Bom đạn làm thủng màng nhĩ, cũng là hđ không cố ý của quân địch, là hậu quả phụ của chiến tranh, tại sao trao cho ng này mà k trao cho ng bị stress hậu chiến tranh?
  • Binh sĩ bị stress, trầm cảm cũng đã hy sinh vì Tổ quốc.
  • Phe này quy tội cho phe ủng hộ là có thái độ coi căng thẳng tâm lý thể hiện sự yếu đuối - một thái độ thâm cố trong quân đội.

• Phe ủng hộ:

  • Nếu trao thì sẽ làm giảm giá trị của danh dự cao quý này. Phải “đổ máu” là yếu tố cốt lõi.

⇒ Ý nghĩa của huân chương này, tôn vinh sự hy sinh chứ không phải lòng dũng cảm ⇒ Trung tâm của sự bất đồng quan điểm là quan niệm đối nghịch về đạo đức cá nhân và lòng dũng cảm trong chiến tranh.

Chúng ta không thể xác định xem ai xứng đáng được nhận huân chương nếu không hỏi huân chương tôn vinh giá trị gì.

Căm giận các gói cứu trợ

• Tình huống:

  • Sau khủng hoảng tài chính 2007-2008, tổng thống Bush yêu cầu Quốc hội thông qua gói cứu trợ 700 tỷ đô cho các ngân hàng và công ty tài chính lớn của Mỹ.
  • Khi nhận được khoản tiền cứu trợ, các công ty đã thưởng cho nhân viên hàng triệu đô.

• Phe phản đối

  • Khi kinh tế đi lên, NH và các cty này đã kiếm bộn tiền. Khi kinh tế đi xuống, lại dùng tiền thuế của dân để cứu trợ họ?

• Phe ủng hộ

  • NH và các cty này đã Too big too fail ⇒ Sức khỏe của nền kinh tế quan trọng hơn ✅
  • Chủ các NH nói là cần phải giữ chân được nhân viên giỏi trong giai đoạn này, để họ đẩy đi các khoản nợ xấu, đem lại lợi ích cho người nộp thuế

Sự giận dữ của dân chúng chủ yếu đến từ cảm giác bất công.

Giữa việc “Tối ưu hóa lợi ích” cho nền kinh tế, và sự bất công (đạo đức) khi cấp tiền cứu trợ cho các ngân hàng (chẳng khác gì tống tiền).

⇒ Tiền thưởng lấy từ thuế của người dân, là vì các công ty làm ăn thua lỗ (không có tiền chi trả cho nhân viên) ⇒ Đây k phải là phần thưởng cho lòng tham, mà là cho sự thất bại.

Cách tiếp cận

Notes

Phúc lợi, Tự do và Đạo đức

Cuốn sách viết về 3 cách tiếp cận Công lý, và ưu nhược điểm của từng cách.

• Tối đa hóa phúc lợi - Phổ biến trên thế giới, vì đó là hệ quả tất yếu của nền kinh tế thị trường.
  • Phổ biến nhất là Thuyết Vị Lợi
  • Phái “Công bằng” gồm các nhà lý thuyết theo khuynh hướng quân bình. Họ cho rằng thị trường tự do không công bằng cũng chẳng tự do. Công lý đòi hỏi các chính ách điều chỉnh khuyết tật xã hội và kinh tế để tất cả mọi người có cơ hội thành công bằng nhau.
• Tôn trọng tự do - Nhiều nước đề cao việc Công lý là việc tôn trọng tự do, trong đó có Tuyên ngôn dân quyền của Mỹ.
  • Cách tiếp cận Công lý bắt đầu từ sự tự do, đặc biệt là một số quyền tự do cơ bản (như tự do ngôn luận và tự do tôn giáo), mà ngay cả số đông cũng không được xâm phạm.
  • Phái “tự do kinh tế” là những người tự do theo thuyết thị trường mở - tin răng Công lý phải là tôn trọng và bảo vệ những lựa chọn tự nguyện của người tán thành đủ tuổi thành niên
• *3 cách tiếp cận CÔNG LÝ:

1. Công lý được đặt ra với mục đích tối ưu phúc lợi của một tập thể người, tức là đem lại hạnh phúc lớn nhất cho tập thể ấy.
2. Công lý tôn trọng quyền tự do lựa chọn. Tự do của chúng ta chỉ bị giới hạn nếu nó cướp đi sự tự do của người khác.
3. Công lý liên quan đến đạo đức, các đức tính và lý luận về lợi ích chung. Vì thế mới xuất hiện những khái niệm như: lòng yêu nước, sự tự hào dân tộc, chủ nghĩa gia đình,..* - Công lý hướng người ta tới cái tốt đẹp - Phong trào Taliban, chủ nghĩa bãi nô, luật sư Martin Luther King
   • Xã hội công bằng phải khẳng định một vài đức tính và quan niệm về lối sống tốt đẹp.

Câu chuyện về Trolly Problem

• Đạo đức học
• 2 tình huống:
  1. Bẻ lái xe điện thì sẽ đơn giản hơn, ít mặc cảm tội lỗi hơn
  2. Đẩy người béo xuống chặn tàu ⇒ Mặc cảm giết người.

Điều tạo nên thế khó xử khi đưa ra quyết định, đó là ta không chắc chắn về những gì có thể xảy ra.

Chúng ta không bao giờ chắc chắn được về mọi thứ. Ví dụ: Ông béo trên cầu là người đã làm hỏng hệ thống phanh xe điện để cố ý giết chết 5 người công nhân. Hoặc Ông béo là 1 tên phát xít Đức đang tìm cách giết 5 người quân kháng chiến Pháp bằng cách phá hỏng phanh, … Liệu việc đó có khiến chúng ta thấy “nhẹ nhàng” hơn khi quyết định không?

Người chăn dê Afghanistan

• Năm 2005, một nhóm quân Mỹ làm nhiệm vụ theo dõi 1 tên tướng thân cận của Biladen tại Afghanistan, trong lúc làm nhiệm vụ thì họ gặp 2 người chăn dê bản địa.
• Nên thả hay giết chết họ? (lúc đó không có dây thừng để trói lại)
  • Nếu thả, họ có thể là gián điệp của Taliban, và báo cho bên đó ⇒ nhiệm vụ thất bại.
  • Nếu cứ giết, thì khả năng họ sẽ là giết chết người vô tội ⇒ Mặc cảm tội lỗi.
  • ⇒ Sau khi bỏ phiếu, họ đã qđ thả.
• 1h sau, họ bị bao vây, 1 cuộc đấu súng xảy ra, trực thăng giải cứu cũng bị phá hủy. Chiến dịch thất bại, chết 19 người. Câu hỏi đặt ra là: Liệu quyết định thả 2 người chăn dê kia có đúng không?
  • Trong cuốn tự truyện, 1 trong những binh lính sống sót cho rằng việc thả là sai lầm. (Tối đa hóa lợi ích).
  • Câu chuyện gần giống với Trolly Problem, nhưng chính xác là tình huống đẩy ngã ông béo để chặn đoàn tàu (Tự tay, cố tình giết người)
  • Dù sao, người ta vẫn sẽ mặc cảm tội lỗi. Nếu 2 người chăn dê kia là người trung lập, hoặc họ bị Taliban tra tấn, … thì sao? Ta không biết chắc chắn điều gì sẽ xảy ra. Đây chính là thế khó khi đưa ra quyết định.

Tình huống đạo đức khó xử

• Phá thai, đánh thuế người giàu, giúp đỡ người nghèo (trong khi nhiều người tin rằng đánh thuế người nỗ lực hết mình để kiếm tiền là bất công), tra tấn nghi phạm khủng bố (tra tấn để có thông tin, hay tội phạm cũng có quyền con người?), Cộng điểm ưu tiên thi đại học (kỳ thị ngược công bằng, gây bất lợi cho người xứng đáng được nhận vào do thành tích của họ), …

• Công lý và bất công, Bình đẳng và bất bình đẳng, Quyền cá nhân và công ích?

2. Nguyên tắc hạnh phúc cực đại – thuyết vị lợi

Câu chuyện về con tàu Mignonette

• Tình huống:

  • Mùa hè 1884, con tàu Mignonette gặp bão và bị chìm. Chỉ có 4 người lên được thuyền cứu sinh, với 2 hộp củ cải muối và không nước ngọt. 4 người gồm: Thomas Dudley là thuyền trưởng, Edwin Stephens là thủy thủ trưởng, Edmund Brooks là thuyền viên và cậu bé thử việc 17 tuổi, mồ côi tên là Richard Parker. 3 ngày đầu, họ chỉ ăn 1 mẩu củ cải. Ngày tiếp theo họ bắt được 1 con rùa. và 8 ngày sau đó thì không có gì để ăn.
  • Parker do thiếu kinh nghiệm, đã bỏ ngoài tai lời khuyên của mn và uống nước biển và bị sốt + lả dần.
  • Ngày thứ 19, thuyền trưởng Dudley đề nghị rút thăm xem ai sẽ là người chết. Tuy nhiên Brooks từ chối.Ngày thứ 20, Dudley bảo Brooks quay đi và ra hiệu Stephens rằng cần giết Parker.Sau đó, Brooks cũng đã dứt bỏ khỏi sự phản đối của lương tâm. 4 ngày tiếp theo, 3 người đã ăn xác và uống máu cậu bé.
  • Khi trở về Anh, họ bị bắt giữ và đưa ra tòa. Brooks trở thành nhân chứng. Nếu là thẩm phán, bạn sẽ quyết định thế nào?

• Phe ủng hộ:

  • Đề cao việc Tối đa hóa lợi ích. Rằng 1 người cần phải chết để 3 người được sống.
  • Parker không có gia đình, nếu cậu ấy chết thì sẽ tốt hơn là 3 người có vợ con, gia đình.

• Phe phản đối:

  • Dựa vào Đạo đức. Giết người là trái với đạo đức, dù lý do của ông có là gì đi nữa.
  • Có đúng là sẽ tối đa hóa lợi ích không? Vì có thể việc giết người làm suy yếu quy tắc chống lại việc giết người, hoặc khuyến khích người dân có xu hướng “thay trời hành đạo”, hoặc làm các vị thuyền trưởng khó tuyển dụng người thử việc.
  • Chúng ta có cảm giác sai trái khi đối xử với con người theo cách đó?

Đạo đức là vấn đề đếm mạng sống và tính toán lợi ích - phí tổn, hay là có những nghĩ vụ đạo đức và quyền con người nhất định quá cơ bản đến nỗi chúng đúng trên mọi tính toán thiệt hơn?

Nếu có các quyền cơ bản như thế - tức là chúng có tính tự nhiên, thiêng liêng, bất khả xâm phạm và tuyệt đối - làm thế nào chúng ta có thể xác định được chúng? Và điều gì làm cho chúng trở thành quyền cơ bản?

Thuyết vị lợi của Jeremy Bentham

Notes

Nguyên tắc đạo đức cao nhất là tối đa hóa hạnh phúc, trong mối cân bằng tổng thể giữa hạnh phúc và đau khổ.

Ông cho rằng khi ban hành luật và chính sách, đều cần theo hướng để toàn thể cộng đồng hạnh phúc nhất. Ông cũng cho rằng quyền tự nhiên là “vô nghĩa”.

Ông đã đề xuất mô hình “quản lý người ăn xin”: đưa người ăn xin vào trại tế bần, họ phải lao động để chi trả cho cuộc sống. Việc phân chia phòng trong trại cũng được áp dụng thuyết vị lợi, để giảm thiểu sự khó chịu , …

Phản đối thuyết Vị lợi

• Quyền cá nhân: Thuyết vị lợi không tôn trọng quyền cá nhân.

  • Ném tín đồ Cơ đốc cho sư tử: Thời La mã, các tín đồ Cơ đốc thường bị ném cho sư tử trong đấu trường.
    • Nếu theo thuyết vị lợi, chỉ cần đủ người La Mã hạnh phúc thì việc này sẽ vẫn ok??
  • Tra tấn có chính đáng không: Nếu tra tấn nghi can khủng bố, hoặc con gái của nghi can khủng bố là cách duy nhất để tìm ra vị trí quả bom, thì chúng ta có làm không?

    • Theo thuyết vị lợi, người ta cho rằng nên làm, vì “có khả năng” sẽ tìm ra vị trí của quả bom, cứu được rất nhiều người (trong khi chỉ 1 người phải chịu đau khổ)

      • Tuy nhiên, cũng có người cho rằng, việc tra tấn để lấy thông tin sẽ làm cho tính đúng đắn của thông tin bị sai lệch ⇒ Quả bom không tìm ra được ⇒ Tổng hạnh phúc không tăng lên mà còn giảm đi (do 1 người phải chịu đau khổ).
      • Việc tra tấn có thể khiến lính Mỹ cũng sẽ bị đối xử khắc nghiệt khi bị bắt làm tù binh ⇒ Giảm sự hữu ích tổng thể.

    • Những người phản đối cho rằng việc này vi phạm nhân quyền. Họ cho rằng quyền con người và phẩm giá con người có cơ sở đạo đức nằm ngoài tính hữu ích.

    • Người ta có thể chấp nhận cái chết của 3 thủy thủ trên thuyền cứu sinh để tránh việc sát hại 1 cậu bé thử việc vô tội. Nhưng nếu hàng ngàn sinh mạng vô tội gặp nguy hiểm như trong kịch bản bom nổ chậm thì sao? Nếu con số là hàng trăm ngàn mạng người? Nếu suy nghĩ theo hướng này, thì liệu có phải là: số lượng là quan trọng nhất???

  • ⇒ Lý lẽ phản đối đầu tiên cho rằng: Chúng ta không thể vi phạm quyền cơ bản của con người, cho dù có là vì hạnh phúc của số đông, thì điều đó cũng hoàn toàn sai trái.

• Đồng tiền chung đo giá trị: Có cách nào để quy đổi hết sự mất mát, giá trị đạo đức vào 1 đồng tiền chung duy nhất mà không làm mất mát gì trong quá trình quy đổi không? - Phí tổn và quy về tiền?

  • Lợi ích của ung thư phổi: Công ty thuốc lá Phillip Morris khi bị kiện, đã đưa ra luận điểm là ung thư phổi có ích, vì nó làm người hút thuốc chết sớm, tiết kiệm chi phí chăm sóc sức khỏe, lương hưu, tiền nhà người cao tuổi cho Chính Phủ. Thuế thuốc lá cũng tăng - 147 triệu đô. nhưng, liệu tất cả các giá trị có thể quy thành tiền được không? ⇒ Áp dụng sai thuyết của Bentham, do không tính đến tính mạng con người/ đau khổ gia đình họ phải gánh chịu?
  • Nổ bình ga: Năm 1970, xe Ford Pinto là một trong những mẫu xe nhỏ bán chạy nhất ở Mỹ, nhưng thùng nhiên liệu của nó lại dễ nổ nếu bị đâm từ phía sau. Ford nhận ra điều này, nhưng khi phân tích Lợi ích - Phí tổn thì thấy là: Thà đền bù cho các vụ tai nạn còn hơn là trang bị thêm thiết bị an toàn cho từng xe. Bồi thẩm đoàn đã rất tức giận khi họ định giá mạng người là 200k đô.
  • Giảm giá người cao tuổi: Cơ quan Bảo vệ môi trường Hòa Kỳ (EPA), năm 2003 đã đăng 1 bài phân tích Lợi ích - Phí tổn của tiêu chuẩn ô nhiễm không khí mới. Họ đánh giá mạng sống của 1 người khoảng 3,7 triệu đô. Những cụ già sống quá 70 tuổi thì có giá 2,3 triệu đô. Ý tưởng vị lợi: Cứu mạng người già lãng phí hơn cứu mạng sống người trẻ.
  • Giới hạn tốc độ cao tốc: Cao tốc Mỹ cho phép tối đa 104km/h, nhưng có nhiều vụ tai nạn xảy ra. Vậy giới hạn lại bao nhiêu là hợp lý? Người ta cũng phải tính số lượng vụ tai nạn, số tiền mất đi, rồi so sánh với số giờ đi làm muộn → tổn thất kinh tế. Như vậy mạng người cũng có thể đo được bằng tiền hay sao?

⇒ Nguyên tắc “Hạnh phúc lớn nhất” của Bentham gặp 2 phản đối: (1) sự không tôn trọng phẩm giá con người và các quyền cá nhân. (2) không thể quy đổi mọi giá trị đạo đức qua một thang đo hạnh phúc và nỗi buồn.

Thuyết tự do của J.S Mill

• John Stuart Mil là thế hệ sau của Bentham, ông đã tìm cách để đưa quyền cá nhân tương thích với thuyết vị lợi của Bentham.

Notes

Người dân phải được tự do làm bất cứ điều gì họ muốn, miễn là điều này không gây hại cho người khác.

Chính phủ không được can thiệp vào tự do cá nhân với lý do bảo vệ chính bản thân họ, hoặc áp đặt lối sống tốt nhất cho đa số.

Xã hội chỉ nên xét các hành động có tính ảnh hưởng đến người khác. Tôi không làm hại ai - Tôi tuyệt đối độc lập, cả thể xác và tâm hồn.

Bentham cho rằng hạnh phúc của mỗi người đều như nhau, không phán xét (ông thích đọc triết học, tôi thích đọc truyện tranh), không cái nào lớn hơn cái nào. Nhưng những người phản đối thuyết Vị Lợi lại không nghĩ vậy. Họ cho rằng có những hạnh phúc “lớn” hơn những hạnh phúc khác.

Notes

Mill cho rằng: Hành động là đúng nếu nó có xu hướng thúc đẩy hạnh phúc; Hành động là sai nếu có xu hướng tạo ra bất hạnh. Bởi vì hạnh phúc là niềm vui được mong đợi và không có đau khổ; bởi thế bất hạnh là sự đau khổ và thiếu vắng niềm vui.

Quan điểm về thuyết vị lợi của J.S Mill

Shakespeare và Gia đình Simpsons

• Thí nghiệm cho thấy mọi người thích xem Gia đình Simpsons hơn, nhưng vẫn nghĩ rằng kịch Shakespeare tạo ra hạnh phúc lớn hơn (có ý nghĩa hơn). ⇒ Điều này conflict với quan điểm của Mill?

⇒ Mill cho rằng loài người luôn có sự hấp dẫn với ý thức về phẩm giá, tình yêu tự do và độc lập cá nhân. Chúng ta thích Hamlet không phải vì chúng ta thích vở kịch này hơn các chương trình giải trí có giá trị nghệ thuật thấp hơn, mà bởi vì nó khuyến khích phẩm đức của chúng ta và làm cho chúng ta “người” hơn.

Trong 2 triết gia vĩ đại của trường phái vị lợi, Mill nhân văn hơn, Bentham nhất quán hơn

3. Chúng ta có sở hữu chính mình không?

Đánh thuế người giàu để giúp đỡ người nghèo

• Có nên đánh thuế thật nặng những người giàu, để lấy tiền đi giúp đỡ người nghèo không?
• Phản đối:
  • Đánh thuế cao ⇒ Người ta sợ làm ăn, không được khuyến khích làm việc và đầu tư ⇒ Năng suất giảm ⇒ Tổng thể lợi ích sẽ giảm ⇒ Thuyết vị lợi của Bentham
  • Bỏ qua tính toán thiệt hơn, thì việc đánh thuế người giàu để giúp đỡ người nghèo là không công bằng, vì vi phạm quyền cơ bản - Lấy tiền của Bill Gates khi họ không đồng ý - vi phạm vào quyền tiêu tiền tự do của họ. Con người có quyền tự do cơ bản là quyền làm bất kể điều gì với tài sản của mình, miễn là chúng ta tôn trọng quyền làm vậy của người khác ⇒ Thuyết vị lợi của Mill

Tình huống khác

• Nếu một người thích sống gấp, tiêu xài hưởng thụ ngay bây giờ, cố tình chọn lối sống kham khổ khi về già, thì chúng ta có quyền gì ngăn họ làm thế?
• Có yêu cầu bằng cấp không? Nếu tôi không nhiều tiền, muốn chọn bác sĩ vừa phải giá tiền, k cần bằng cấp cao có được không? (Giá cả đi kèm chất lượng)

Thuế và Tự do cá nhân

• Nhà nước thu tiền thuế, tức là có quyền lấy đi 1 phần thu nhập của tôi ~ 1 phần thời gian của tôi. Thay vì lấy đi 30% thu nhập, nhà nước có thể trực tiếp bắt tôi dành 30% thời gian làm việc công ích ⇒ Nếu thế thì nhà nước có quyền sở hữu tôi sao?

• Nozick suy nghĩ rằng:

  • Nếu tôi là của riêng mình, tôi phải sở hữu sức lao động của tôi.
  • Nếu tôi sở hữu sức lao động của mình, tôi phải được hưởng thành quả lao động
  • ⇒ Người theo chủ nghĩa tự do cá nhân thấy việc đóng thuế là không hợp lý.

• Năm 1993, Michael Jordan từ giã sự nghiệp chơi bóng rổ. Giả sử năm đó, Quốc hội biểu quyết để yêu cầu Jordan chơi bóng rổ trong 1/3 mùa tiếp theo. Hầu hết mọi người sẽ thấy vô lý, vi phạm quyền tự do cá nhân của Jordan. Nhưng nếu Quốc hội không thể bắt Jordan quay trở lại sân bóng rổ, dù trong 1/3 mùa giải, thì họ có quyền gì buộc anh phải bỏ 1/3 số tiền kiếm được nhờ việc chơi bóng?

• Phản đối

  • Thuế không tệ như lao động cưỡng bức
    • Bạn có thể lựa chọn làm việc ít đi, thì nộp thuế ít hơn. Lao động cưỡng bức thì bạn không có sự lựa chọn đó.
  • Người nghèo cần tiền hơn
    • Nhưng không có nghĩa tôi giàu hơn thì tôi cần chu cấp cho người nghèo??? Tôi phải có quyền tự do lựa chọn.
  • Anh là người dân chủ, anh có thể phản đối bằng hình thức bỏ phiếu
    • Tôi phản đối, nhưng nếu thiểu số thì luật vẫn được thông qua?
    • Nếu thiểu số phải phục tùng đa số, tức là đa số có thể đánh thuế thiểu số, thậm chí tịch thu tài sản trái với ý muốn của họ? Thế thì QUYỀN CÁ NHÂN còn có ý nghĩa gì? - Đấy mới là tài sản, thế còn tự do tôn giáo, tự do ngôn luận, … liệu đa số có thể bỏ phiếu và tước mất cảu tôi không?

Bán thận

• Nếu tôi sở hữu cơ thể thôi, thì tôi phải được tự do bán thận của mình nếu muốn.
• Việc bán thận cũng sẽ cứu sống được người khác ⇒ Việc làm phù hợp đạo đức, không phải xấu xa.
• Tuy nhiên, điều gì sẽ xảy ra nếu người mua thận của bạn không phải là người thực sự cần nó, mà chỉ là 1 lái buôn, mua thận của bạn để tìm kiếm khách hàng và bán lại kiếm lời?

Trợ tử

• Ý tưởng tự sở hữu: Tôi sở hữu cơ thể tôi, tôi muốn làm gì thì làm chứ?
• Ý tưởng về Nhân danh phẩm giá và lòng từ bi: Nếu bị bệnh nan y và vô cùng đau khổ, thì thà cho tôi chết đi còn hơn chịu đau đớn kéo dài.

Đồng thuận ăn thịt người

• Chuyện thật như đùa: https://tienphong.vn/ket-an-tu-chung-than-ke-an-thit-nguoi-post46823.tpo - Năm 2001, tại Rotenburg Đức, một kỹ sư tin học tên là Meiwes đã đăng báo tìm kiếm người có thể tự đồng ý cho mình ăn thịt, và cũng có người đồng ý =)) Vậy Meiwes có bị xử phạt không, vì ở đây là nạn nhân tự nguyện chết mà?
• Luật sư của Meiwes bào chữa theo hướng ông này “trợ tử”, chỉ bị phạt tù tối đa 5 năm. Nhưng cuối cùng, tòa án phán quyết ông này tội ngộ sát, phạt 8.5 năm

4. Thuê trợ giúp - Thị trường và Đạo đức

Có hàng hóa nào mà tiền cũng không thể mua, hoặc không thể dùng tiền mua? Những hàng hóa đó là gì, và tại sao lại sai trái?

Thị trường tự do:

• Chủ nghĩa tự do cá nhân: Mọi người tham gia trao đổi tự nguyện trên thị trường là tôn trọng quyền tự do cá nhân.
• Chủ nghĩa vị lợi: Thị trường tự do thúc đẩy lợi ích chung, khi 2 người thực hiện giao dịch, cả 2 cùng có lợi. Chừng nào không hại người khác, tổng lợi ích toàn xã hội sẽ tăng lên. ⇒ Người phản đối cho rằng: Một số hàng hóa và tập quán xã hội sẽ bị băng hoại hoặc xuống cấp nếu có thể dùng tiền để mua bán.

Bắt lính hay thuê đi lính?

• Trong cuộc nội chiến Mỹ, nếu bạn không đi lính, bạn có thể “thuê” người khác đi lính hộ mình. Ở miền Bắc vẫn giữ lại chế độ này. Người giàu có thể thuê người đi nghĩa vụ hộ.

• 3 chế độ tuyển quân

  • (1) Chế độ quân dịch:
    • Force mọi người phải đi lính, chỉ miễn cho một số ngành nghề, hoặc sinh viên.
  • (2) Quân dịch cho phép thuê người
    • Hệ thống thời nội chiến. Nếu không muốn đi lính, bạn phải tìm và thuê người khác đi lính thay mình
  • (3) Chế độ tình nguyện (thị trường)
    • Tăng lương và các lợi ích khác cho binh lính để thu hút (ví dụ được tài trợ đi học đại học sau khi xuất ngũ)
    • Quân tình nguyện được hưởng lợi ích nhiều hơn quân dịch bị force

• (3) là theo chủ nghĩa tự do cá nhân. (1) là kiểu cưỡng chế → Nhà nước sở hữu công dân. Kiểu (3) thường sẽ là kiểu được mọi người chọn nhiều nhất. Tuy nhiên, có 1 vài phản đối

  • Công bằng và tự do - Phản đối dựa trên chính trường phái đề cao Tự do cá nhân
    • Đối với những người có ít sự lựa chọn, thị trường tự do không hoàn toàn là tự do. Trong phương án (2) và (3), thực ra họ chọn là vì họ không có sự lựa chọn nào khác (nếu bị thiếu thốn về tài chính).
    • Chỉ khi có tương đối nhiều lựa chọn trong việc xác định công việc tử tế, thì mới có thể nói rằng nhập ngũ vì lương cao phản ánh sở thích của người dân chứ không phải do xã hội có quá ít sự lựa chọn.
    • Trong quân đội Mỹ, tỷ lệ % của upper classes, hoặc tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đã từng nhập ngũ có sự chênh lệch rõ rệt.
    • ⇒ Chế độ thị trường tồn tại Bất công và Cưỡng chế: Bất công vì phân biệt giai cấp, và Cưỡng chế do tình trạng kinh tế buộc người trẻ phải mạo hiểm mạng sống để đổi lấy 1 nền giáo dục đại học + các lợi ích khác.
  • Đạo đức công dân và công ích - Phản đối dựa trên lập trường Đạo đức
    • Nghĩa vụ quân sự không chỉ là “một công việc”, mà nó là nghĩa vụ công dân.
    • Tương tự như “bồi thẩm đoàn”, đây là cách để kết nối giữa tòa án và nhân dân. “Quân dịch” không được biến thành 1 loại hàng hóa, vì nó làm băng hoại lý tưởng công dân.

Công dân trong một xã hội dân chủ phải có những kỹ năng nào? và những nghĩa vụ đó phát sinh từ đâu ra?

Thuê mang thai

• Cả 2 bên đồng ý thực thi hợp đồng. Tuy nhiên điều này lại biến trẻ em thành hàng hóa, và khai thác phụ nữ bằng cách coi sản phụ và việc mang thai là món hàng kinh doanh?
  • Xét xử vụ này, thẩm phán cho rằng: Ông chồng không bỏ tiền ra để “mua con”, vì đó đúng là con của ông ấy. Phí 10k đô là để trả cho “dịch vụ” mang thai hộ, không phải trả cho sản phẩm.
  • Khi bị phúc thẩm, toàn án cấp cao hơn phát quyết: Bác bỏ tính hợp lệ của hợp đồng, nhưng trao đứa trẻ cho gia đình người đã thuê mang thai nuôi dưỡng, xác nhận quyền làm mẹ của người đẻ thuê (cho phép thăm con)
    • Quyết định của người đẻ thuê không hoàn toàn là tự nguyện. Vì tại thời điểm kí hợp đồng, người này không lường trước được sức mạnh của mối dây mẫu tử giữa cô và đứa bé ⇒ Mọi qđ nào trước khi sinh đứa bé đều cơ bản là thiếu thông tin.
    • Hợp đồng vô hiệu, vì tòa án cho rằng: Trong một xã hội văn minh có một số thứ tiền không thể mua được.

⇒ Hợp đồng phản ánh tự do cá nhân khi cho rằng đó là sự tự do lựa chọn, thuyết vị lợi cũng cho rằng điều này thúc đẩy lợi ích chung

• Phản đối 1: Sự ưng thuận sai lầm

  • Chúng ta thiếu thông tin/ bị áp lực quá mức (vd nhu cầu tiền bạc) ⇒ thỏa thuận không thực sự tự nguyện.

• Phản đối 2: Sự xuống cấp và hàng hóa phẩm chất cao

  • Có những thứ không mua được bằng tiền. Vd con cái và khả năng sinh sản của phụ nữ.

• Mang thai hộ ở nước ngoài

  • Giờ có thể lấy trứng của một người, cấy vào tử cung của 1 người khác
  • Ấn Độ hợp pháp việc đẻ thuê lấy tiền (năm 2002)
  • ⇒ Việc này giảm nguy cơ pháp lý khi đi đòi con, nhưng vấn đề đạo đức cũng là câu hỏi: Nếu chia 3 vai trò của người mẹ (mẹ nuôi, người cấp trứng, người mang thai) thì ai mới xứng đáng là mẹ?

Notes

1. Các lựa chọn chúng ta thực hiện trong thị trường tự do có mức độ tự do đến đâu?
2. Có hay không những giá trị, hàng khóa không thể dùng tiền để mua được?

5. Động cơ mới quan trọng - Immanuel Kant

• Tôn trọng mọi người, không phân biệt họ là ai, sống ở đâu.
• Chủ nghĩa tự do cá nhân đưa ra quan điểm: Con người không nên được sử dụng như một phương tiện đem lại lợi ích cho người khác, vì thế là vi phạm quyền cơ bản: quyền tự sở hữu. Cuộc sống lao động, con người của tôi chỉ thuộc về một mình tôi. Toàn thể xã hội không thể tùy tiện sử dụng chúng.

Quan điểm về quyền của Kant

Notes

Nguyên tắc tối thượng của đạo đức là gì? Tự do là gì?

• Thuyết vị lợi - Điều đúng nên làm là Tối đa hóa lợi ích, tăng tổng hạnh phúc toàn thể xã hội.
• Tự do cá nhân - Thị trường tự do, cá nhân có quyền tự do lựa chọn.
• Đạo đức - Công lý là cho mọi người những gì họ xứng đáng được nhận về mặt đạo đức. (tưởng thưởng và thúc đẩy đạo đức)

Kant là người theo trường phái số 2, gắn kết Công lý với tự do cá nhân, nhưng quan điểm của ông lại rất khắt khe.

Các rắc rối với việc tối đa hóa hạnh phúc

• Các mối quan tâm, sở thích, ham muốn, nhu cầu nhất thời của con người, … → nhất thời, không thể dùng nó để đo đạc việc “hạnh phúc” hay không.

Lý trí thực tiễn thuần túy

Kant cho rằng, con người chúng ta xứng đáng được tôn trọng, vì chúng ta là những sinh vật lý trí và tự do. Khi lý trí chi phối ý định, chúng ta không bị thúc đẩy bởi ham muốn tìm kiếm hạnh phúc và tránh khổ đau.

Tự do là gì?

• Hành động tự chủ, và hành động tự chủ là theo quy tắc tôi tự định ra cho chính mình, không theo mệnh lệnh của tự nhiên hoặc quy ước xã hội.

• Ví dụ: Tôi bị rơi (hoặc bị đẩy) từ tòa nhà 100 tầng xuống mặt đất. Tôi không hành động tự do, chuyển động của tôi bị chi phối bởi trọng lực điều chỉnh. Nếu tôi rơi trúng và làm chết 1 người, về mặt đạo đức, tôi không chịu trách nhiệm, do tôi không hành động tự do, tôi bị thiếu mất sự tự chủ nên sẽ không có trách nhiệm đạo đức.

Người và Vật

• Khi hành động “ngoại trị”, chúng ta làm vì lợi ích của mục tiêu bên ngoài chúng ta. Chúng ta là công cụ, không phải là tác giả của những mục tiêu mình theo đuổi.

Tôn trọng phẩm giá con người có nghĩa là đối xử với con người như một mục đích tự thân.

Đừng sử dụng người khác như một phương tiện.

Đạo đức là gì? Hãy xét động cơ

• Theo Kant, giá trị đạo đức của hành động không tính đến hậu quả của hđ, mà nằm ở trọng ý định của hành động đó. ⇒ Đơn giản hóa là: Khi đánh giá một việc gì đó, ta dựa trên bản chất của sự việc, chứ không dựa vào kết quả/ hậu quả của việc đó

Động cơ > Kết quả / Hậu quả

Ví dụ:

• Người bán hàng bán cho đứa bé. Ông có thể lừa nó để bán giá cao hơn, nhưng nếu bị phát hiện thì cửa hàng của ông sẽ mất danh tiếng và không bán được hàng nữa. Do đó, ông bán đúng giá cho đứa bé. ⇒ Hành động trung thực vì lợi ích cá nhân, và nó không có giá trị đạo đức - Động cơ > Kết quả
• Công ty BBB đăng quảng cáo “Trung thực là là chính sách tốt nhất, và cũng có lợi nhất”
  • Trung thực vì lợi ích của trung thực ⇒ Lập trường nguyên tắc
  • Trung thực vì lợi ích của doanh nghiệp ⇒ Lập trường khôn ngoan

Notes

Chúng ta làm việc gì đó bởi vì nó đúng, không phải bởi vì nó thuận tiện hay hữu ích. thế mới mang lại giá trị đạo đức cho hành động.

Đạo đức - Tự do - Lý trí

• Đạo đức: Nghĩa vụ và Xu Hướng
• Tự do: Tự chủ và Ngoại trị
• Lý trí:
  • Mệnh lệnh tuyệt đối: Hành động tốt trong chính bản thân nó, và do đó cần 1 ý chí phù hợp với lý trí → tuyệt đối.
  • Mệnh lệnh giả thuyết: Hành động tốt chỉ với tư cách như 1 phương tiện để đạt thứ gì đó khác

Kant đề cao quan điểm về “mệnh lệnh tuyệt đối”, và ta phải “tôn trọng con người như một sinh vật có lý trí”. Mọi hành động không đi theo ý này đều bị coi là thiếu đạo đức.

• Ví dụ: Để tránh bà X (đang ốm nặng) khỏi bị sốc, ta giấu việc con trai bà ấy mới bị tai nạn chết ⇒ Lừa dối người mẹ vì sự quan tâm đến cảm giác của bà được cho là sử dụng bà như 1 phương tiện để bà vừa lòng chứ không phải tôn trọng bà như 1 sinh vật có lý trí.

Kant cực kì phản đối việc nói dối, dù trong bất kì hoàn cảnh nào. Tuy nhiên, ông cho rằng việc nói ra “một sự thật dễ gây hiểu nhầm” là điều có thể chấp nhận được.

Ví dụ:

• Bạn được tặng 1 cái cà vạt, rất xấu =)) Nhưng khi mở ra, nếu bạn nói “Đẹp quá” thì đó là nói dối, còn nếu bạn nói “Ồ, tôi chưa bao giờ nhìn thấy cái cà vạt nào như thế này” thì đó lại là 1 sự thật dễ gây hiểu nhầm.

Summary

1. Đạo đức phải dựa trên động cơ, không phải kết quả. Hành động có tính đạo đức khi nó được làm vì bổn phận chứ không phải vì lợi ích hay vì mong muốn đạt kết quả tốt.
2. Con người là mục đích tự thân – không bao giờ được dùng người khác như phương tiện. Hãy đối xử với con người như mục đích tự thân, không bao giờ được sử dụng con người như phương tiện, dù mục đích như thế nào.
3. Tự do theo Kant là tự chủ đạo đức, không phải muốn làm gì thì làm. Tôi, đề ra các quy tắc đạo đức mà lý trí tôi cho là đúng, và tôi làm theo nó. Đó mới là tự do thực sự (chứ không phải vì các tác động bên ngoài).
4. Công lý phải dựa trên quyền và tôn trọng nhân phẩm.

Nếu mỗi người đề ra một quy tắc đạo đức khác nhau (và họ cho điều đó là đúng) thì sẽ ra sao? Đâu mới là quy tắc đạo đức phổ quát mà mọi người phải cùng công nhận? Đâu là khế ước xã hội mà mọi người dân phải tuân theo?

6. Lý lẽ bình đẳng - John Rawbs

• Chúng ta chưa bao giờ chính thức kí thỏa thuận là: Tôi sẽ luôn tuân thủ pháp luật, hiến pháp. Nhưng tại sao chúng ta vẫn phải tuân thủ?

• Sự ưng thuận trong hợp đồng

  • Tình huống: Tôi và bạn thảo luận, bạn đưa tôi 100 con tôm hùm, tôi sẽ đưa bạn 1000 đô
    • (1) Khi tôi ăn xong, tôi không trả bạn tiền. Bạn sẽ lấy lý do: Chúng ta có thỏa thuận, phải được chấp hành. Bạn đã ăn tôm ⇒ Bạn hưởng lợi ích từ việc tôi làm (bắt tôm hùm), nên bạn phải trả tiền.
    • (2) Khi bạn đưa tôm tới nhà tôi, tôi từ chối luôn, tôi đổi ý rồi không ăn nữa ⇒ Bạn nói tôi vẫn phải trả tiền, đó là nghĩa vụ vì ta đã có thỏa thuận. Dù bạn không hưởng lợi ích gì, nhưng tôi đã mất công đi bắt ⇒ Bạn phải có nghĩa vụ thực hiện thỏa thuận để trả công cho tôi. ⇒ Bạn không hưởng lợi gì, nhưng vì tôi đã mất công đi bắt → về mặt đạo đức, bạn cần tôn trọng thỏa thuận
    • (3) Chúng ta có thỏa thuận, nhưng trước khi bạn đi bắt tôm, tôi gọi và bảo tôi đổi ý rồi, k muốn ăn tôm nữa. Thế thỏa thuận có còn hiệu lực không? Bạn chưa mất công, tôi cũng không được hưởng lợi gì.

⇒ Đạo đức trong hợp đồng: “Tự chủ (khi ưng thuận hợp đồng) và có đi có lại”.

Tuy vậy, trong nhiều trường hợp, việc tự nguyện thôi là chưa đủ. Ví dụ:

• Thẻ bóng chày: 2 đứa con đổi thẻ bóng chày. Do anh lớn, biết nhiều về cầu thủ và thẻ hơn ⇒ Đổi 2 thẻ lởm lấy 1 thẻ xịn của đứa em ⇒ Đồng thuận nhưng không công bằng.

• Nếu toàn bộ mọi người ngồi lại với nhau, bỏ qua bức màn vô minh (để không ai có lợi thế trong việc đàm phán và quyết định), thì đâu là những nguyên tắc chúng ta sẽ viết vào khế ước?

  • Đảm bảo quyền tự do cơ bản như nhau cho tất cả công dân, vd quyền tự do ngôn luận và tự do tôn giáo
    • ⇒ Rawls cho rằng chúng ta sẽ không lựa chọn thuyết vị lợi. Vì sau bức màn vô minh, chúng ta không biết vị trí của mình, nhưng ta biết mình muốn theo đuổi gì, và muốn được đối xử 1 cách tôn trọng. Do đó, lựa chọn quyền tự do cơ bản, thay vì lợi ích xã hội và kinh tế là hợp lý.
  • Sự bình đẳng về xã hội và kinh tế
    • Rawl gọi là: Nguyên tắc khác biệt. Chỉ cho phép những bất bình đẳng kinh tế và xã hội nào làm gia tăng lợi ích của các thành viên kém may mắn trong XH

• Lập luận ngẫu nhiên về mặt đạo đức: 4 lý thuyết về công lý trong phân phối cạnh tranh nhau

  1. Hệ thống đẳng cấp phong kiến: Phân cấp cố định dựa trên dòng dõi
  2. Tự do: Thị trường tự do với cơ hội bình đẳng mang tính hình thức. (Do chỉ công bằng khi mọi người có cơ hội phát triển như nhau)
  3. Chế độ nhân tài: Thị trường tự do với cơ hội bình đẳng công bằng
  4. Chủ nghĩa quân bình: Nguyên tắc khác biệt của Rawls: Khuyến khích nhân tài phát triển và sử dụng tài năng, nhưng với điều kiện là phần thưởng của nhân tài kiếm được thuộc về toàn thể cộng đồng.

• Phản đối nguyên tắc của Rawls

  • Phần thưởng: Nếu thuế cao, hoặc phần thưởng phải chia, sẽ thế nào nếu nhân tài quyết định làm việc ít đi, và không phát triển tài năng của mình từ đầu?
  • Nỗ lực: Nhiều người không phải có tài năng thiên bẩm, mà là do nỗ lực phát triển. Thế thì phần thưởng đó xứng đáng với nỗ lực họ bỏ ra chứ?
    • Bạn nỗ lực bao nhiêu không quan trọng, bằng việc bạn đóng góp hoặc có thành tựu như thế nào. Ví dụ bạn nói bạn làm việc rất chăm chỉ, cố gắng abcd, nhưng không contribute được cho dự án tổng thể, thì cũng k có ý nghĩa.

• Trong chúng ta, có những người tình cờ có được các kĩ năng/ lợi thế mà xã hội cần. Ví dụ như khả năng kể chuyện/ lập trình/ săn bắn hái lượm/ … Tùy vào thời điểm mà xã hội lại cần những “tài năng” khác nhau ⇒ Vẫn có yếu tố tình cờ. Vậy, liệu công bằng trong phân phối có thể được tách hẳn ra khỏi sự xứng đáng về mặt đạo đức hay không?

• Trong một xã hội luôn có sự không công bằng: Sự phân bổ tài năng thiên phú, và sự ngẫu nhiên của hoàn cảnh xã hội. Sự phân bổ này không công bằng mà cũng chẳng bất công, đây đơn giản là sự kiện tự nhiên. Rawls đều xuất cách chúng ta đối phó với những sự kiện này bằng cách đồng ý “chia sẻ số phận với mọi người” và “tự mình tận dụng sự ngẫu nhiên của tạo hóa và hoàn cảnh xã hội khi làm việc vì đó là vì lợi ích chung”.

7. Tranh cãi về chính sách chống kỳ thị

Đưa yếu tố chủng tộc và dân tộc vào quá trình tuyển dụng/ tuyển sinh

• Câu chuyện: Năm 1996, Cheryl Hopwood đã đệ đơn kiện Khoa Luật của đại học Texas vì chính sách ưu tiên thiểu số trong tuyển sinh, điều này gây phân biệt đối xử ngược lại với cô và các sinh viên da trắng khác. Tòa phán xử chương trình ưu tiên này là vi hiến, cấm trường sử dụng chủng tộc như một yếu tố quyết định trong tuyển sinh.

• Ủng hộ

  • (1) Sửa chữa sự thiên vị trong các bài kiểm tra
    • Nền tảng chủng tộc, dân tộc và kinh tế khác nhau có thể dẫn tới kết quả thi khác nhau (do cách tiếp cận trước giờ) ⇒ Cần ưu tiên hơn cho những người có điều kiện yếu hơn
  • (2) Bồi thường cho sai lầm trong quá khứ
    • Sinh viên thiểu số cần được bù đắp cho sự phân biệt đối xử trong quá khứ, thứ khiến giờ đây họ bị bất lợi 1 cách bất công ⇒ Phân phối lại lợi ích
  • (3) Thúc đẩy tính đa dạng
    • Trúng tuyển không được coi như phần thưởng cho người nhận, mà là phương tiện nhằm đạt tới mục đích xứng đáng về mặt xã hội
    • Cộng đồng sinh viên đa dạng, pha trộn nhiều chủng tộc ⇒ Học hỏi từ nhau nhiều hơn so với khi tất cả các sinh viên đều có chung nền tảng.
    • Các sinh viên nhóm thiểu số nếu đảm nhận vị trí lãnh đạo trong lĩnh vực công và ngành nghề sẽ thúc đẩy mục tiêu dân sự

• Phản đối

  • (2) Những người hưởng lợi không nhất thiết là người đã phải chịu khổ đau.
    • Có nhiều đối tượng da màu nhưng sống ở khu nhà giàu, trong khi nhiều người da trắng thực sự khó khăn hơn về kinh tế? Nếu phân biệt thế thì nên hỗ trợ dựa trên tầng lớp, chứ không phải chủng tộc.
    • Nếu lý do là vì sai lầm quá khứ, sao có thể công bằng khi bắt người của thời đại này gánh chịu (những sinh viên da trắng thời này sẽ phải chịu do phải cạnh tranh hơn)
  • (3) Phản đối mang tính thực tế và 1 mang tính nguyên tắc
    • Phản đối mang tính thực tế: Nghi ngờ hiệu quả của chính sách chống kỳ thị - Sự ưu tiên đó sẽ không mang đến 1 xã hội đa nguyên hơn hay giảm thành kiến và bất bình đẳng, mà sẽ hủy hoại lòng tự trong của nhóm thiểu số, tăng ý thức nhạy cảm về chủng tộc ở nhiều phía, căng thẳng mâu thuẫn chủng tộc và khơi gợi nỗi oán giận trong nhóm da trắng thiểu số. ⇒ Chính sách này không hẳn bất công, nhưng lợi bất cấp hại và khó đạt mục tiêu
    • Phản đối mang tính nguyên tắc: Có thể chính sách này đạt được mục tiêu, nhưng chính sách này vi phạm quyền, và không công bằng. Nó đặt những thí sinh như Hopwood vào vị thế bất lợi trong cạnh tranh mà không phải do lỗi của bản thân họ.
      • Người theo thuyết vị lợi thì sẽ không quan tâm phản đối này (do lợi ích từ việc áp dụng > lợi ích của những người như Hopwood). Nhưng những người theo thuyết dân chủ tự do kiểu Kant hoặc Rawls cho rằng: dù mục tiêu đó có lớn thế nào, thì cũng không thể bỏ qua quyền của cá nhân
      • Trường đại học biện luận theo hướng: Chúng tôi đã xác định sứ mệnh của mình, từ đó chúng tôi define ra 1 list các tiêu chí tuyển sinh. Điều này hoàn toàn là hợp lý. Do bạn không match thôi =))

⇒ Câu hỏi về trách nhiệm tập thể phức tạp: Chúng ta có trách nhiệm sửa chữa những sai lầm do thế hệ đi trước gây ra hay không?

Có thể tách công lý ra khỏi sự xứng đáng về mặt đạo đức hay không?

Notes

Rawls cho rằng: “Không ai xứng đáng vì năng lực trời cho của mình hay phần thưởng do có vị thế khởi đầu thuận lợi trong xã hội”. Cũng không nên kể công do được sống trong một xã hội tình cờ đánh giá cao thế mạnh của chúng ta. Đó là thước đo của may mắn chứ không phải giá trị của chúng ta.

• Niềm tin rằng công việc và cơ hội là phần thưởng cho những người xứng đáng đã ăn sâu vào suy nghĩ của chúng ta.
• Việc tách công lý ra khỏi sự xứng đáng về mặt đạo đức (ai, xứng đáng với thứ gì) khó để diễn tả thành lời.
• Dworkin cho rằng sự xứng đáng về mặt đạo đức chẳng liên quan gì tới việc ai trúng tuyển, mà nó liên quan tới việc mục đích của trường đh khi tuyển sinh là gì? Người trúng tuyển chỉ là tình cờ có những đặc điểm mà hiện tại xã hội cần. Bạn chỉ may mắn chiến thắng trong cuộc bốc thăm, vì có những đặc điểm phù hợp.

⇒ Ràng buộc cuộc tranh luận về công lý với các lý lẽ về tôn vinh, giá trị và ý nghĩa của những mục tiêu tốt đẹp có vẻ là một công thức dẫn đến sự bất đồng vô vọng =))

Thật tốt nếu tìm được một cơ sở cho công lý và quyền không dính dáng đến những tranh cãi đó.

8. Ai xứng đáng với thứ gì - Aristotles

Notes

Ý tưởng, triết lý chính trị của Aristotle

1. Công lý có tính mục đích luận. Việc xác định các quyền đòi hỏi chúng ta tìm ra telos của tập quán xã hội đang bàn tới.
2. Công lý có tính tôn vinh. Suy luận hay tranh luận về telos của một tập quán là suy luận hay tranh luận về những giá trị tập quán này tôn vinh và khen thưởng.

Công lý, Telos (mục đích/mục tiêu/bản chất) và Danh dự

• Các lý thuyết hiện đại về công lý cố gắng tách những câu hỏi về công bằng và quyền khỏi lý lẽ về danh dự, giá trị, sự xứng đáng về mặt đạo đức. Họ tìm kiếm các nguyên tắc công lý trung lập giữa các mục tiêu và cho phép mọi người lựa chọn theo đuổi mục tiêu của mình.
• Aristotle không nghĩ thế. Ông tin tranh luận về công lý khó tránh khỏi là tranh luận về sự vinh danh, giá trị, và bản chất của lối sống tốt đẹp.

Notes

Aristotle cho rằng, công lý là cho mọi người những gì họ xứng đáng, trao cho mỗi người cái đáng hưởng.

Nhưng cái một người đáng hưởng là gì? Giá trị đáng tưởng thưởng hay xứng đáng được căn cứ vào đâu?

“Những người bình đẳng cần phải được nhận những thứ bình đẳng”. Nhưng bình đẳng là theo khía cạnh nào? Điều đó phụ thuộc vào những gì chúng ta phân phối và về các giá trị liên quan tới những thứ đó.

Ví dụ bạn có 1 cây sáo tốt nhất, bạn nên trao nó cho ai? Aristotle cho rằng nên trao cho người thổi sáo hay nhất. Vì mục đích của cây sáo là tạo ra thứ âm nhạc tuyệt hảo.

⇒ Ông cho rằng đẻ xác định cách phân phối công bằng một điều tốt, chúng ta phải tìm hiểu telos, hay mục đích, của điều tốt cần được phân phối.

Tư duy mục đích luận: Sân quần vợt và Winnie-the-Pooh

• Tư duy mục đích luận: Luôn suy nghĩ về mục đích của 1 sự vật/ sự việc. Nó sinh ra để làm gì? Mục đích của nó là làm gì?

Tư duy theo hướng “mục đích luận” này chúng ta rất hay bắt gặp ở trẻ con. Tuy nhiên khi càng lớn, chúng ta càng xa rời với lối suy nghĩ theo kiểu này.

Ví dụ:

• Sân quần vợt: Bạn có 1 sân quần vợt, cho thuê theo giờ. Bạn sẽ ưu tiên nó cho ai: 2 giáo sư đại học, đánh kém nhưng có vai vế cao trong XH? hay: Đội tuyển quần vợt đến thực tập? hay đơn giản là người trả giá cao nhất?
• Chiếc kèn được đem đấu giá: Bạn sở hữu 1 chiếc kèn rất đặc biệt, được đem đi đấu giá. Nhưng người trả giá cao nhất lại là người không biết gì về âm nhạc, kèn, họ chỉ muốn mua về để trưng bày. Thế bạn có bán lại chiếc kèn cho người này không?

Telos của trường đại học là gì?

• Ai có quyền được trúng tuyển? Hãy thử đi tìm hiểu xem Telos của trường đại học là gì?
  • Thúc đẩy thành tựu học thuật
  • Phục vụ mục đích dân sự, đào tạo con người có tài năng cho xã hội
• Câu hỏi về sự tôn vinh: Trường ĐH nên tôn vinh và khen thưởng những đức tính hay sở trường nào một cách thích đáng?
  • Thành tựu trong học thuật? → Người ủng hộ cái này dễ có khả năng phản đối chính sách chống kì thị ở trên.
  • Thúc đẩy những lý tưởng dân sự → Có xu hướng ủng hộ chính sách

Nhưng nếu chúng ta gặp bất đồng trong việc thống nhất mục đích thì sao? Hoặc những mục đích này có thể thay đổi theo thời gian thì sao?

Mục đích của chính trị là gì?

• Liệu có cố định không? Chẳng phải chúng ta việc bầu cử là để thay đổi người lãnh đạo, để thực hiện mục đích mới mà ta mong muốn hay sao?
• Aristotle cho rằng: Chính trị phải góp phần hình thành nên công dân tử tế và thúc đẩy các đức tính tốt. Chính trị không chỉ là tạo ra một đồng minh để bảo vệ lẫn nhau, hay để dễ dàng trao đổi hàng hóa, thúc đẩy quan hệ kinh tế. Nó cao cả hơn thế, là thúc đẩy điều tốt, để con người có thể phát triển, trở thành những người có đạo đức.

⇒ Mục đích luận và Tôn vinh của công lý hay đi đồng hành cùng nhau.

• Giá trị đạo đức gồm một mức trung bình giữa các thái cực. Tuy nhiên, việc nhân thức được mức trung bình trong bất kỳ tình huống nào cũng không phải dễ dàng. Thách thức là để làm điều đúng “với đúng người, đúng phạm vi, đúng thời điểm, đúng động cơ, và đúng cách.”

• Để làm được điều đó, Aristotle cho rằng chúng ta phải có “trí tuệ thực tiễn” - Khả năng hành động có lý trí quan tâm đến lợi ích loài người.

• Đối với Aristotle, công bằng là vấn đề sự thích hợp. Phân bổ quyền là tìm telos của tổ chức xã hội, tìm những người thích hợp với vai trò đó. Cho mọi người phần của mình nghĩa là đưa cho họ vị trí và danh vọng xứng đáng và vai trò xã hội phù hợp với bản chất của họ.

• Thuyết tự do về công lý của Kant và Rawls: Công lý không phải là sự thích hợp mà là sự lựa chọn. Phân bổ quyền không phải là trao quyền cho những người thích hợp với bản chất của chúng, mà là để cho mọi người tự chọn vai trò của mình.

⇒ Các thuyết hiện đại coi trọng sự lựa chọn cá nhân hơn 🤔

• Các tranh luận trong thực tế thường không chỉ dừng lại ở tranh luận tính “Công bằng”. Nó thường có 1 hidden field dạng “Tôn vinh và Công nhận”.

Notes

Cuộc tranh luận về công lý và quyền thường không thể tránh khỏi cuộc tranh luận về mục đích của các tổ chức xã hội, những điều tốt đẹp mà chúng ta phân phối, và các giá trị mà chúng tôn vinh và tưởng thưởng.

Bất chấp nỗ lực mà chúng ta cố gắng để làm pháp luật trung lập với những vấn đề trên, người ta không thể nói điều gì là công bằng mà không tranh cãi về bản chất của lối sống tốt đẹp.

9. Chúng ta nợ người khác những gì - Lòng trung thành khó xử

Notes

Chúng ta có nghĩa vụ đạo đức nào với người khác mà không xuất phát từ sự đồng ý hay lựa chọn tự nguyện của mình?

Liệu chính phủ có nên đưa ra “quan điểm” của mình về các quan điểm đạo đức, đặc biệt là khi xây dựng hiến pháp không?

Xin lỗi và bồi thường cho bất công trong quá khứ

• Trách nhiệm tập thể và Luận điểm về cộng đồng. Liệu chúng ta có phải chịu trách nhiệm về những sai lầm trong quá khứ không? (Ví dụ: Đức phải xin lỗi về chế độ phát xít, Mỹ phải xin lỗi vì chế độ nô lệ, Nhật phải xin lỗi vì đã bắt nhiều phụ nữ vào các nhà thổ, … )

• Ủng hộ

  • Tôn vinh ký ức người đã chịu bất công. Công nhận những ảnh hưởng bất công dai dẳng mà nạn nhân và con cháu họ phải chịu đựng; và để chuộc lỗi cho những người gây ra hay những người không ngăn chặn bất công.
  • Việc xin lỗi công khai/ chính thức có thể giúp chữa lành vết thương quá khứ và tạo cơ sở cho sự hòa giải chính trị và đạo đức.

• Phản đối

  • Trong nhiều trường hợp, việc xin lỗi thổi bùng lên hận thù cũ, khoét sâu tình trạng thù địch trong quá khứ, hằn sâu cảm giác nạn nhân, hoặc tạo ra sự bất bình.
  • Bạn không thể xin lỗi vì việc mà bạn không làm? Lỗi lầm đó là của tổ tiên trước đây, bạn xin lỗi vì 1 việc xảy ra trước khi bạn sinh ra?

Không phải tập quán, truyền thống hoặc tình trạng thừa kế mà chính sự lựa chọn tự do của mỗi cá nhân mới là nguồn gốc các nghĩa vụ đạo đức của chúng ta.

Chính quyền có nên trung lập về mặt đạo đức?

• Aristotle cho rằng chính trị phải hướng tới trau dồi đức tính và hình thành công dân tốt. Vì thế tranh luận về công lý không thể tránh khỏi việc tranh luận về lối sống tốt đẹp.
• Tuy nhiên, nếu luật pháp tìm cách thúc đẩy những lý tưởng nào đó về đạo đức và tôn giáo, điều này có thể mở đường cho sự không khoan dung và cưỡng chế. (tôn giáo cực đoan, ngoại tình bị ném đá đến chết, thiêu sống phù thủy, áo trùm đầu bắt buộc, …) ⇒ Với Kant và Rawls, học thuyết công lý dựa trên quan niệm về lối sống tốt đẹp nào đó, dù là tôn giáo hay thế tục đều là đi ngược lại tự do.

Cái tôi tư do lựa chọn và nhà nước trung lập song hành cùng nhau. Chúng ta là những cái tôi tự do và độc lập, vì thế chúng ta cần 1 bộ khung cho các quyền đứng trung lập giữa các mục tiêu, không thiên lệch bất kỳ bên nào trong các tranh cãi về đạo đức và tôn giáo, để cho công dân tự do lựa chọn giá trị cho bản thân mình.

Chủ nghĩa cá nhân về đạo đức và Con người kể chuyện

• Chủ nghĩa cá nhân, theo Kant, Rawls, cho rằng con người là “cái tôi tự do, độc lập”, chỉ chịu trách nhiệm với những gì mình tự nguyện lựa chọn.
• Con người kể chuyện: Theo Alasdair MacIntyre, bản sắc của chúng ta gắn liền với gia đình, cộng đồng và dân tộc, và lịch sử mà chúng ta thuộc về. Ta không thể tách mình khỏi quá khứ đó.

Ba loại trách nhiệm đạo đức

• Bổn phận tự nhiên: Phổ quát, không cần đồng ý (vd: Không giết người)
• Nghĩa vụ tự nguyện: Cụ thể, dựa trên sự đồng ý (vd: hợp đồng, lời hứa)
• Nghĩa vụ liên đới/ thành viên: Cụ thể nhưng không dựa trên đồng ý - phát sinh từ việc ta thuộc về một cộng đồng nào đó.
  • Nghĩa vụ gia đình (ưu tiên cứu con mình, chăm sóc cha mẹ)
  • Phi công kháng chiến Pháp từ chối ném bom làng mình

Tình huống

• Trong CTTG 2, quân Pháp phải lái máy bay ném bom nhiều khu vực ở nước Pháp bị phát xít Đức xâm chiếm. Mặc dù vậy, khó tránh khỏi thương vong cho dân thường. Ngày nọ, 1 viên phi công được lệnh ném bom 1 ngôi làng, và đây chính là làng cũ của anh ta. A này từ chối vì ném bom có thể giết chết người cùng làng, nhưng nó có khác gì so với việc anh đã ném bom vào hôm qua ở 1 ngôi làng khác?

• Một người đàn ông Mỹ từ chối tiết lộ vị trí anh trai của anh ta (là tội phạm bị truy nã) cho chính quyền.

• Trong cuộc sống, luận điểm cộng đồng rất dễ va vấp với luận điểm bình đẳng.

  • Cuộc giải cứu người Do Thái khỏi Ethopia → Người không phải Do Thái có xứng đáng được cứu không?
  • Chính sách cho người dân trong nước và người nước ngoài sống ở đất nước đó, phúc lợi xã hội sẽ khác nhau → Có công bằng không?
  • Tình trạng nhập cư vào Mỹ, …

• Chúng ta thường cảm thấy tự hào dân tộc, hoặc (đôi khi) cảm thấy xấu hổ khi người Việt du lịch ý thức kém/ hoặc ăn trộm cắp bị bắt ở bên Nhật?? → Vậy liệu ta có tách mình ra khỏi vấn đề “dân tộc” được không? Nếu có, việc này khác gì so với việc đền bù thiệt hại sau chiến tranh?

—

Sandel phản bác lại ý tưởng nhà nước trung lập về đạo đức. Ông đồng ý với Aristotle, rằng không thể và cũng không nên bàn về công lý mà tách rời khỏi các câu hỏi đạo đức về “thế nào là sống tốt”.

Tự do không đơn giản là “chỉ bị ràng buộc bởi những gì mình chọn”. Bản sắc con người được hình thành bởi cộng đồng, lịch sử và truyền thống. Chính trị né tránh các cam kết đạo đức cụ thể sẽ làm nghèo đời sống dân sự và tạo điều kiện cho chủ nghĩa cực đoan. Một xã hội công bằng cần dám đối mặt với các câu hỏi đạo đức lớn thay vì giả vờ trung lập.

10. Công lý và lợi ích chung

Notes

Liệu chính trị có thể và có nên trung lập về mặt đạo đức, hay cần tham gia vào các tranh luận về lối sống tốt đẹp?

Kennedy và Obama có 2 cách điều hành khác hẳn nhau.

• Kennedy coi tôn giáo là chuyện hoàn toàn riêng tư, không liên quan đến chính trị - đại diện cho ý tưởng trung lập của chủ nghĩa tự do dân chủ
  • Kennedy và phe của ông cho rằng Khi phán xét về 1 chuyện, ta nên đặt mình ở vị trí thẩm phán Tòa Án Tối Cao. Những người này không thể viện dẫn lý do về tôn giáo của mình, hay tôn giáo của người khác khi đưa ra phán quyết được. Người dân khi phán xét 1 vấn đề gì đó cũng nên ở góc nhìn tương tự
• Obama - cho rằng sai lầm nếu ta từ bỏ bàn luận tôn giáo trong chính trị, vì các giải pháp cho nhiều vấn đề xã hội đòi hỏi “thay đổi trong trái tim và khối óc”.
  • Đói nghèo, phân biệt chủng tộc, không có bảo hiểm/ thất nghiệp, … → Các vấn đề đòi hỏi thay đổi trong “trái tim và khối óc”

Nạo phá thai và tế bào gốc

• Phe ủng hộ
  • Pháp luật không nên đứng bên nào trong cuộc tranh cãi đạo đức và thần học về vấn đề cuộc sống con người bắt đầu từ khi nào. Bởi trạng thái đạo đức của bào thai đang phát triển là 1 vấn đề mang tính đạo đức và tôn giáo gây tranh cãi ⇒ Cho phụ nữ quyền quyết định
• Phe phản đối
  • Việc này là lấy đi mạng sống con người

Hôn nhân đồng tính

• Chính phủ không nên can thiệp vào. hãy để các cặp tự quyết định. Nếu cứ quan tâm cái này, giả sử trường hợp: 3 người muốn kết hôn với nhau, hoặc 1 người muốn kết hôn với chính mình, và 1 ai đó 1 nửa muốn tiến hành nghi lễ kết hôn, và tuyên bố họ thành vợ chồng thì sao, hay hôn nhân đa thê, ..?
• Phe ủng hộ
  • Hôn nhân là quyền tự do lựa chọn bạn đời của mình.
  • Bản chất của hôn nhân không phải để sinh sản mà là một cam kết độc nhất, yêu thương giữa 2 người bạn đời - cho dù họ khác giới hay đồng giới
• Phe phản đối
  • Nếu đề cao tính tự do, vậy các trường hợp như bên trên (đa thê, ..) thì có được không? → Chính phủ cần đứng ra để định hướng sự “đúng đắn” trong hôn nhân
  • Mục đích của hôn nhân là sinh sản??? → Đồng tính không làm được → thiếu đức tính thích hợp.
    • Lập luận này nhanh chóng bị bác bỏ, bởi đk tiên quyết của hôn nhân là sự gắn bó độc nhất và vĩnh viễn giữa các đối tác trong hôn nhân, chứ k phải việc sinh con. (người sắp chết vẫn kết hôn được, người không hề muốn có con cũng kết hôn được, người không thể có con cũng có quyền kết hôn, …)

Tổng kết

• Chủ nghĩa vị lợi: Công lý = tối đa hóa hạnh phúc.
  • Khuyết điểm
    • Coi công lý và quyền là vấn đề tính toán hơn thiệt, không phải nguyên tắc.
    • Bằng cách cố gắng quy đổi tất cả giá trị vào một thang đo giá trị chung, nó “là phẳng” mọi giá trị bất chấp chúng có phẩm chất riêng biệt.
• Các lý thuyết dựa trên tự do (Kant, Rawls, chủ nghĩa tự do cá nhân):
  • Công lý = tôn trọng quyền tự do lựa chọn
    • Dù cho lựa chọn thực sự đưa ra trong một thị trường tự do cá nhân (quan điểm của chủ nghĩa tự do cá nhân)
    • Lựa chọn giả thuyết mọi người đưa ra trong tình trạng bình đẳng ban đầu (quan điểm chủ nghĩa tự do dân chủ quân bình)
  • → Giải quyết được vấn đề đầu tiên bên trên, thực sự xem trọng quyền và nhán mạnh công lý không chỉ là tính toán lợi ích đơn thuần.
  • Khuyết điểm
    • Ngoài việc lựa chọn tôn trọng một số quyền cơ bản, chúng chấp nhận sở thích hiện hữu của con người. Tuy nhiên, giá trị đạo đức của các mục tiêu ta theo đuổi, ý nghĩa và tầm quan trọng của cs ta hướng tới, chất lượng và tính chất của cuộc sống chung mà ta chia sẻ, … thì sao?
• Trau dồi đức tính và lợi ích chung (Aristotle): Công lý = lý luận về lối sống tốt đẹp và trau dồi nhân cách. Sandel ủng hộ biến thể của cách tiếp cận này.

Bốn chủ đề cho nền chính trị vì lợi ích chung:

• Công dân và phụng sự: Cần khuyến khích tinh thần phụng sự quốc gia, tạo không gian để công dân từ nhiều tầng lớp gặp gỡ nhau (trường công, quân đội, dịch vụ công).
• Giới hạn đạo đức của thị trường: Không phải mọi thứ nên được mua bán. Cần tranh luận công khai về những lĩnh vực mà thị trường không nên can thiệp (quân đội, nhà tù, giáo dục, sinh sản, tư cách công dân…).
• Bất bình đẳng và đoàn kết: Khoảng cách giàu nghèo quá lớn khiến người giàu và người nghèo sống cuộc đời hoàn toàn tách biệt, phá hủy không gian công cộng chung và xói mòn tinh thần đoàn kết cần thiết cho dân chủ. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng dân sự (trường công, giao thông công cộng, công viên, thư viện…) để mọi người cùng muốn sử dụng.
• Chính trị dấn thân về đạo đức: Thay vì phớt lờ niềm tin đạo đức và tôn giáo của nhau, công dân nên trực tiếp đối thoại, thách thức và lắng nghe nhau. Nền chính trị né tránh đạo đức chỉ tạo ra “sự tôn trọng giả dối” và làm nghèo đời sống dân sự.

Công lý không thể không phán xét. Một xã hội công bằng không chỉ cần phân phối đúng, mà còn cần xác định giá trị đúng đắn - điều đó đòi hỏi 1 nền chính trị dấn thân, dám đối mặt với các câu hỏi lớn về lối sống tốt đẹp và lợi ích chung.

Đạo đức và Sự lựa chọn

Notes

Tác giả không khẳng định cái gì đúng hơn cái gì, mà đưa ra các trường phái triết học, đặt câu hỏi, để mọi người tự chọn tư tưởng, đồng thời “chịu trách nhiệm” với lựa chọn của mình.

1. Công lý theo thuyết công lợi (Utilitarianism / vị lợi)
2. Chủ nghĩa tự do cá nhân (Liberalism / libertarianism)
3. Kant & mệnh lệnh đạo đức
4. Rawls & bức màn vô minh

• Chủ nghĩa vị lợi (utilitarianism - minimize social harm)
• Chủ nghĩa tự do cá nhân (libertarianism - maximize personal freedom)
• Chủ nghĩa cộng đồng (communitarianism - cultivate civic virtue)

⇒ Không có lời đáp duy nhất, mà là quá trình đối thoại, tự vấn, xây dựng quan điểm cá nhân.

• Đi xe máy cần đội mũ bảo hiểm không? Nếu tôi không gây hại cho người khác, và có thể tự chi trả tiền viện phí cho mình?
• Đồng tính luyến ái có nên bị cấm không? Tự do cá nhân và Đạo đức xã hội
• Đánh thuế để tái phân phối của cải. Người giàu thì đánh thuế nhiều % hơn?
• Hợp pháp hóa việc sử dụng cần sa, có nên hay không?
• Mua bán dâm có nên trở thành hợp pháp không? Tôi có quyền sử dụng cơ thể tôi, và “kinh doanh nếu muốn”. Hoặc tương tự như nạn sugar baby, nếu cả 2 đồng ý?
• Mua bán nội tạng con người có cần bị cấm không? Nếu tôi thiếu tiền quá và đi bán nội tạng thì sao? Điều này có gì khác biệt so với việc bán máu lấy tiền? Hoặc tôi bán sức lao động lấy tiền?
  • Kant cho rằng “bạn không hoàn toàn sở hữu cơ thể mình”, càng không được sử dụng cơ thể mình như 1 loại hàng hóa/ phương tiện, cho dù việc đó là để thỏa mãn chính mình.
• Tra tấn tội phạm để lấy lời khai phá án, thí nghiệm trên người để tìm ra loại thuốc cứu chữa bệnh, hay hy sinh một số cá nhân vì lợi ích số đông, … có phải là điều đúng không?
• Ưu tiên cộng điểm cho học sinh thiểu số/ vùng cao/ con cháu người có công với cách mạng có hợp lý không? Điều này có vô tình tạo ra sự bất công với những người cùng lứa không?
• Mỗi khi Keangnam bị ngập lụt, xe máy hỏng khắp nơi, thợ sửa xe hét giá 500k thay bugi, không sửa thì dắt xe đi chỗ khác, thế có đúng không?

References

• Harvard Course - Justice